บทเรียน: คานเอียง
สร้างโมเดลจันทันหลังคาที่รับหิมะ อ่านแรงตามแนวแกนและแรงเฉือนตามแนวลาด แล้วตรวจสอบด้วยการคำนวณมือ
- เวลาที่ใช้: ประมาณ 15 นาที บทเรียนนี้เป็นบทแรกและสั้นที่สุดในสี่บท
- สิ่งที่ต้องมี: EduBeam ที่เปิดไว้ในอีกแท็บหนึ่ง บนคอมพิวเตอร์ที่มีเมาส์และแป้นพิมพ์ ถ้ายังไม่เคยใช้ EduBeam ให้ทำ เริ่มต้นใช้งานด่วน ก่อน หน้านั้นแนะนำแท็บและกล่องโต้ตอบที่บทเรียนนี้ใช้
- พื้นฐานที่ควรรู้: สมดุลของคานรองรับธรรมดา และการแยกแรงออกเป็นสององค์ประกอบ
- หน่วย: SI ป้ายหน่วยที่มุมขวาล่างของหน้าจอแสดงผลควรแสดง
m m² kN kNm MPaถ้าแสดงฟุตและกิป ให้คลิกที่ป้ายแล้วตั้ง ระบบหน่วย เป็น SI (เมตริก)
สิ่งที่จะได้เรียนรู้
- แปลงแรงกระทำที่กำหนดต่อเมตรของภาพฉายแนวนอนเป็นแรงกระทำตามความยาวชิ้นส่วน ซึ่งเป็นแบบที่ EduBeam ใช้
- กำหนดให้แรงแผ่กระจายชี้ในแนวดิ่งหรือตั้งฉากกับชิ้นส่วนด้วยช่อง LCS (ระบบพิกัดท้องถิ่น)
- หมุนล้อเลื่อน และเห็นว่าทิศของล้อเลื่อนเปลี่ยนแรงตามแนวแกน แต่ไม่เปลี่ยนโมเมนต์ดัด
โจทย์
- จันทันตรงจากโหนด 1 ที่ (0, 0) ขึ้นไปถึงโหนด 2 ที่ (4, −3): ระยะในแนวราบ 4 m สูง 3 m จึงยาว m โดย และ
- หมุดที่โหนด 1 ตรงชายคา ส่วนที่โหนด 2 ตรงสันหลังคาเป็นล้อเลื่อนที่เลื่อนในแนวนอน แรงปฏิกิริยาของล้อเลื่อนจึงอยู่ในแนวดิ่ง
- หิมะ kN/m กำหนด ต่อเมตรของภาพฉายแนวนอน ตามแบบที่มาตรฐานการออกแบบกำหนด
- เหล็ก GPa และ m⁴ ของ IPE 300
เป็นดีเทอร์มิเนทหรือไม่? แรงปฏิกิริยาสามค่าและสมการสมดุลสามสมการ: เป็นดีเทอร์มิเนท แรงทั้งหมดหาได้จากสมการสมดุลเพียงอย่างเดียว และ มีผลเฉพาะต่อการโก่งตัว
สร้างโมเดล
วัสดุและหน้าตัด
- คลิก ล้างโมเดล ในแถบแอป ติ๊ก ลบวัสดุ และ ลบหน้าตัด แล้วคลิก ยืนยัน โหนดและเอลิเมนต์จะเริ่มนับหมายเลขจาก 1 ใหม่
- แท็บ วัสดุ → ไลบรารีวัสดุ → + ในแถว เหล็ก (S235) แล้วคลิก ยกเลิก เพื่อปิดไลบรารี
- แท็บ หน้าตัด → เพิ่มหน้าตัด พิมพ์
8.356e-5ในช่อง Iy คง พื้นที่ ความสูง และ สัมประสิทธิ์เฉือน ไว้ที่1แล้วคลิก เพิ่มหน้าตัด
พื้นที่ 1 m² ทำให้ชิ้นส่วนแทบไม่หดสั้นและแทบไม่เสียรูปเนื่องจากแรงเฉือน ตรงกับสมมติฐานของการคำนวณมือ
วาดชิ้นส่วน
- แท็บ เอลิเมนต์ → ปุ่ม เพิ่มเอลิเมนต์ ปุ่มที่สอง ซึ่งมีไอคอนเคอร์เซอร์
- คลิกที่ (0, 0) แล้วที่ (4, −3) ไม้บรรทัดและเส้นเล็งบอกตำแหน่งของเคอร์เซอร์ และตำแหน่งที่คลิกจะสแนปกับกริด
- กด Esc เพื่อหยุดวาด แล้วกด F เพื่อปรับมุมมองให้พอดีหน้าจอ
แกน z ชี้ลง โหนด 2 ซึ่งอยู่ สูงกว่า โหนด 1 อยู่ 3 m จึงอยู่ที่ ตรวจทั้งสองโหนดในตาราง โหนด แล้วพิมพ์ทับพิกัดที่คลาดไป
จุดรองรับ
คลิกโหนด 1 → จุดรองรับของโหนด → สัญลักษณ์ หมุด แล้วให้โหนด 2 เป็น ล้อเลื่อน ด้วยวิธีเดียวกัน
แรงกระทำ
หิมะบนจันทันรวมทั้งหมด kN EduBeam กระจายแรงแผ่กระจายสม่ำเสมอไปตาม ความยาว ของชิ้นส่วน แรง 12 kN เดียวกันบนความยาว 5 m จึงเท่ากับ
- แท็บ แรงกระทำ → เพิ่มแรงกระทำบนเอลิเมนต์
- ประเภทแรงกระทำ แรงแผ่กระจายสม่ำเสมอ เอลิเมนต์
1,fz = 2.4 - ยกเลิกการติ๊ก LCS เพื่อให้
fzกระทำในแนวดิ่ง แล้วคลิก เพิ่มแรงกระทำบนเอลิเมนต์
ผลลัพธ์
EduBeam คำนวณคานทันทีที่ใส่แรงกระทำ ในตัวเลือกการแสดงผลที่มุมขวาบนของหน้าจอแสดงผล (ปุ่มรูปเฟืองใช้แสดงและซ่อนตัวเลือก) รูปร่างที่เสียรูป My (x) และ แรงปฏิกิริยา เปิดอยู่ตั้งแต่แรก ให้ติ๊ก N (x) และ Vz (x) ด้วย ปุ่มสลับใต้รูปด้านบนแสดงแผนภาพชุดเดียวกัน
EduBeam แสดงค่าบนแผนภาพและแรงปฏิกิริยาเป็น kN และ kNm ทศนิยมสองตำแหน่ง ค่าที่ควรเห็นคือ
6.00ที่จุดรองรับแต่ละจุด ทิศขึ้น แรงปฏิกิริยาแนวนอนของหมุดแสดง0.00: ไม่มีแรงแนวนอนกระทำ6.00kNm ค่าสูงสุดของโมเมนต์ดัด ที่กึ่งกลางช่วง- แรงเฉือน
4.80kN ที่โหนด 1 และ-4.80ที่โหนด 2 - แรงตามแนวแกน
-3.60kN ที่โหนด 1 (แรงอัด) และ3.60ที่โหนด 2 (แรงดึง) โดยผ่านศูนย์ที่กึ่งกลางช่วง
ตรวจสอบด้วยการคำนวณมือ
แรงปฏิกิริยา แรงลัพธ์ 12 kN กระทำที่ระยะ 2 m ในแนวราบจากโหนด 1 โมเมนต์รอบปลายใดปลายหนึ่งจึงให้ kN ไม่มีแรงแนวนอนกระทำ ดังนั้น
โมเมนต์ดัด สำหรับแรงแนวดิ่ง นับเฉพาะแขนโมเมนต์ในแนวราบ ที่ระยะ ในแนวราบจากโหนด 1
ตรงกับคานแนวนอนช่วง m ที่รับแรงกระทำต่อเมตรของภาพฉายแนวนอนเท่ากันทุกประการ
แรงเฉือนและแรงตามแนวแกน แรงทางซ้ายของรอยตัดที่ รวมกันเป็นแรงแนวดิ่ง แยกแรงนี้เป็นองค์ประกอบที่ตั้งฉากกับชิ้นส่วนและองค์ประกอบตามแนวชิ้นส่วน:
| โหนด 1: kN | กึ่งกลางช่วง: | โหนด 2: kN | |
|---|---|---|---|
| kN | 0 | −4.8 kN | |
| kN | 0 | +3.6 kN | |
| 0 | 6 kNm | 0 |
ตรงกับ EduBeam ทุกค่า แรงปฏิกิริยาทิศขึ้นที่โหนด 1 ดันปลายล่างขึ้นตามแนวลาดเข้าหาชิ้นส่วน: แรงอัด แรงปฏิกิริยาทิศขึ้นที่โหนด 2 ดึงปลายบนให้สูงขึ้นตามแนวลาด ออกจากชิ้นส่วน: แรงดึง เครื่องหมายเป็นไปตามทิศของเอลิเมนต์ จากโหนด 1 ไปโหนด 2 ตามที่อธิบายไว้ใน ข้อตกลงเรื่องเครื่องหมาย
ทดลอง
เปลี่ยนทีละอย่าง ทำนายผลก่อน แล้วจึงดู Ctrl+Z ย้อนการเปลี่ยนแปลงได้ทีละขั้น
ลืมคูณโคไซน์ ใส่ fz = 3 แทน 2.4 นั่นคือ 3 kN ต่อเมตรตามแนวลาด รวม 15 kN และทุกผลลัพธ์จะมากเกินไป 25 %: แรงปฏิกิริยา 7.5 kN และโมเมนต์ 7.5 kNm บนหลังคาที่ลาดเอียง 30° ความคลาดเคลื่อนจะเป็น 15 % และที่ 45° จะเป็น 41 %
ปล่อยให้ LCS ติ๊กไว้ ติ๊ก LCS ของแรง 2.4 kN/m ตอนนี้แรงดันตั้งฉากกับแนวลาดแบบแรงลม และมีองค์ประกอบแนวนอน 7.2 kN ซึ่งมีแต่หมุดที่รับได้ โมเมนต์เพิ่มเป็น kNm และแรงตามแนวแกนกลายเป็นแรงดึงคงที่ 4.5 kN
หมุนล้อเลื่อน ยกเลิกการติ๊ก LCS อีกครั้ง แล้วเปลี่ยนเฉพาะทิศที่ล้อเลื่อนที่โหนด 2 เลื่อนได้ คลิกโหนด 2 → จุดรองรับของโหนด พิมพ์ -36.87 ในช่อง มุมระบบพิกัดท้องถิ่นของโหนด แล้วกด Enter (หรือพิมพ์ในช่อง α ของแถวโหนดนั้นในตาราง โหนด)

มุมนี้หมุนแกนของโหนดเอง ในแกนเริ่มต้นที่ x ไปทางขวาและ z ชี้ลง มุมที่เป็นลบจะหมุนแกนทวนเข็มนาฬิกาบนหน้าจอ ดูเพิ่มเติมใน จุดรองรับแบบเอียง
ตอนนี้ล้อเลื่อนเลื่อนไปตามแนวลาด แรงปฏิกิริยาจึงตั้งฉากกับชิ้นส่วน: kN จากโมเมนต์รอบโหนด 1 หมุดรับส่วนที่เหลือ รวมถึงแรงตามแนวแกนทั้งหมด: −7.2 kN ที่โหนด 1 และศูนย์ที่โหนด 2
เปลี่ยนเป็นล้อเลื่อนแนวตั้ง ตั้งมุมกลับเป็น 0 แล้วเลือก ล้อเลื่อนแนวตั้ง ให้โหนด 2 ล้อเลื่อนนี้เลื่อนในแนวดิ่ง จึงดันได้เฉพาะด้านข้าง: โมเมนต์รอบโหนด 1 ให้ 8 kN และหมุดยึดจันทันไว้ต้านแรงดันแนวนอนนั้น ชิ้นส่วนทั้งชิ้นรับแรงอัด
เทียบล้อเลื่อนทั้งสามแบบ:
| ล้อเลื่อนที่โหนด 2 | แรงปฏิกิริยาที่โหนด 2 | แรงปฏิกิริยาที่โหนด 1 | จากโหนด 1 ถึง 2 |
|---|---|---|---|
| แนวนอน | 6 kN ↑ | 6 kN ↑ | −3.6 ถึง +3.6 kN |
| ตามแนวลาด | 4.8 kN ⊥ ชิ้นส่วน | 2.88 kN →, 8.16 kN ↑ | −7.2 ถึง 0 kN |
| แนวดิ่ง | 8 kN ← | 8 kN →, 12 kN ↑ | −13.6 ถึง −6.4 kN |
โมเมนต์ดัดไม่เปลี่ยนเลย แรงเฉือนก็เช่นกัน: 6 kNm และ ±4.8 kN ในทั้งสามกรณี โหนด 1 โหนด 2 และทุกรอยตัดอยู่บนเส้นตรงเส้นเดียวกัน คือแกนของชิ้นส่วน ส่วนของแรงปฏิกิริยาที่โหนด 2 ที่กระทำตามเส้นนั้นไม่มีโมเมนต์รอบจุดใดเลย จึงเพิ่มได้เพียงแรงตามแนวแกน ส่วนที่ตั้งฉากกับชิ้นส่วนนั้น โมเมนต์รอบโหนด 1 กำหนดไว้ที่ 4.8 kN ไม่ว่าล้อเลื่อนจะชี้ไปทางใด ทิศของล้อเลื่อนกำหนดเพียงว่าแรงดันจะส่งไปที่ใด ซึ่งสำคัญต่อผนังหรือชานพักบันไดที่ต้องรับแรงนั้น
ขั้นต่อไป
ฝึกทำโจทย์: คานปลายยื่น
หาแรงปฏิกิริยาและโมเมนต์สูงสุดของคานที่รับแรงแผ่กระจาย พร้อมตรวจคำตอบได้ทันที เริ่มจาก O2048 ถ้าต้องการโจทย์เพิ่ม ให้เลือก คานปลายยื่น ไว้เพียงอย่างเดียวแล้วกด โจทย์ใหม่
ถัดไป: โครงข้อแข็งสามจุดหมุน
ชิ้นส่วนสี่ชิ้น จุดหมุนภายในหนึ่งจุด และแรงดันแนวนอน: โครงข้อแข็งที่ยังหาค่าได้ด้วยสมการสมดุลเพียงอย่างเดียว