EduBeam คำนวณโมเดลอย่างไร
ทุกครั้งที่คุณแก้ไขโมเดล EduBeam จะคำนวณใหม่ด้วย วิธีความแข็งโดยตรง (direct stiffness method) ในเบราว์เซอร์ของคุณภายในไม่กี่มิลลิวินาที หน้านี้ไล่ตามการทำงานของตัวคำนวณ @edubeam/fem ทีละขั้นบนตัวอย่างเล็ก ๆ คุณจึงคำนวณตัวเลขทุกค่าซ้ำได้ด้วยมือ และรู้ว่าทำไมผลลัพธ์จึงเชื่อถือได้
ตัวอย่างคือคานปลายยึดแน่น–ปลายรองรับธรรมดา: หน้าตัดเหล็ก IPE 300 ยาว 4 m ยึดแน่นที่ A วางบนล้อเลื่อนที่ B และรับแรงแผ่กระจาย 10 kN/m ความแข็งเกร็งต่อการดัดคือ kNm² เมื่อไม่คิดการเสียรูปเนื่องจากแรงเฉือน คำตอบตามตำราคือ kNm, kN และ
จากโมเดลสู่การกระจัด
กำหนดหมายเลขให้องศาความเป็นอิสระ
ทุกโหนดได้ DOF ตามที่เอลิเมนต์ของโหนดนั้นต้องการ เอลิเมนต์ทุกชิ้นเป็น เอลิเมนต์คาน ทุกโหนดจึงมี Dx, Dz และ Ry ตัวคำนวณให้หมายเลข DOF ที่ เป็นอิสระ ก่อน แล้วจึงให้หมายเลข DOF ที่ ถูกยึด โดยไล่ไปทีละโหนด ในตัวอย่างนี้ A ยึดแน่น ส่วน B ถูกยึดเฉพาะแนวดิ่ง DOF ที่เป็นอิสระจึงมีสององศา
, และ คือการกระจัดตามแกน x และ z และมุมหมุน ตาม ตาราง DOF เอลิเมนต์แต่ละชิ้นเก็บ อาร์เรย์ตำแหน่ง (location array) ไว้ ซึ่งบอกตำแหน่งของ DOF ทั้งหกของเอลิเมนต์ใน เมื่อนับจาก 1 DOF ของคาน อยู่ที่ตำแหน่ง
คำนวณเมทริกซ์ของเอลิเมนต์
สำหรับเอลิเมนต์แต่ละชิ้น ตัวคำนวณสร้าง เมทริกซ์ความแข็งในพิกัดท้องถิ่น ลดรูป จุดหมุนที่ปลาย ถ้ามี แล้วแปลงเป็นแกนรวม แรงกระทำบนเอลิเมนต์แต่ละรายการกลายเป็น แรงที่โหนดสมมูล คานของเราอยู่ในแนวนอน จึงเป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์ และแรงแผ่กระจายสม่ำเสมอให้ค่าดังนี้ (หน่วย kN และ kNm)
ประกอบเมทริกซ์
เมทริกซ์ความแข็งรวม เริ่มต้นเป็นศูนย์ทั้งหมด เอลิเมนต์แต่ละชิ้นนำสมาชิก ของตัวเองไปบวกในแถวและคอลัมน์ที่อาร์เรย์ตำแหน่งระบุสำหรับ และ ดังนั้นที่โหนดซึ่งมีหลายเอลิเมนต์มาบรรจบกัน ความแข็งเกร็งของเอลิเมนต์เหล่านั้นสำหรับ DOF ของโหนดนั้นจะรวมกัน เวกเตอร์แรง รวบรวมแรงกระทำที่โหนดและแรงที่โหนดสมมูลด้วยวิธีเดียวกัน ส่วนการกระจัดที่กำหนด (การทรุดตัวของจุดรองรับ) ใส่ไว้ใน เมื่อเรียง DOF อิสระก่อน DOF ที่ถูกยึด ระบบสมการจะแยกเป็นบล็อก
โดย คือแรงปฏิกิริยาที่ยังไม่ทราบค่า ในตัวอย่างนี้ มีเพียงแถวและคอลัมน์ของปลาย B ของคานที่อยู่ใน
ใส่เงื่อนไขจุดรองรับและแก้สมการ
จุดรองรับไม่ได้แทนด้วยสปริงหรือตัวเลขค่ามากบนเส้นทแยงมุมหลัก: ตัวคำนวณเพียงแยก DOF ที่ถูกยึดออกไป การกระจัดของ DOF อิสระหาได้จาก
ซึ่งแก้ด้วยการแยกตัวประกอบ LU เมื่อไม่มีการทรุดตัว และในตัวอย่างนี้
ซึ่งตรงกับ ในตำรา และ
คำนวณแรงปฏิกิริยา
เมื่อทราบการกระจัดทั้งหมดแล้ว แถวของ DOF ที่ถูกยึดจะให้แรงปฏิกิริยา ซึ่งคือแรงที่จุดรองรับกระทำต่อโครงสร้าง
สำหรับ แถวของ มีค่า ในคอลัมน์ของ และ มีค่า
ซึ่งคือ 25 kN ทิศขึ้น (แกน z ชี้ลง) ในทำนองเดียวกัน kNm และ kN ตรงกับ และ ในตำรา
ผลลัพธ์ตามชิ้นส่วน
สำหรับเอลิเมนต์แต่ละชิ้น ตัวคำนวณดึงการกระจัดที่ปลายออกจาก แปลงเป็นแกนท้องถิ่น แล้วคำนวณ แรงปลาย
สำหรับตัวอย่างนี้ ให้ kN, kNm, kN และ
จากนั้นแรงภายในที่ตำแหน่ง ใด ๆ หาได้จากสมดุลของส่วนของเอลิเมนต์ระหว่างจุดเริ่มต้นกับ : แรงที่จุดเริ่มต้นบวกกับแรงกระทำบนส่วนนั้น
โดย , และ มาจากแรงกระทำบนส่วนนั้น สำหรับแรงแผ่กระจายสม่ำเสมอ แรงแผ่กระจายรูปสี่เหลี่ยมคางหมูจาก ถึง (โดย ) และแรง หรือโมเมนต์ ที่ระยะ ซึ่งมีผลเฉพาะเมื่อ
คือ ที่ใช้องค์ประกอบตามแนวแกน และ แทน และ
สำหรับตัวอย่างนี้ kNm มีค่ามากที่สุดที่ m คือ kNm แรงกระทำเนื่องจากอุณหภูมิไม่มีพจน์ของตัวเอง: มีผลผ่านแรงปลายเท่านั้น
การโก่งตัวคือ ฟังก์ชันรูปร่าง คูณกับการกระจัดที่ปลาย บวกกับการโก่งตัวของแรงกระทำบนเอลิเมนต์เมื่อปลายทั้งสองยึดแน่น ปลายที่มีจุดหมุนจะได้มุมหมุนของตัวเองกลับมาจาก การลดรูป ก่อน แผนภาพและรูปร่างที่เสียรูปก็คือฟังก์ชันเหล่านี้ที่คำนวณไปตลอดความยาวของชิ้นส่วนแต่ละชิ้น
ทำไมผลลัพธ์จึงแม่นตรง
ทุกขั้นตอนข้างต้นแม่นตรงสำหรับโมเดลที่คำนวณ
- ความแข็งเกร็งของเอลิเมนต์มาจาก ผลเฉลยแม่นตรง ของชิ้นส่วน Timoshenko หน้าตัดคงที่ ไม่ได้มาจากรูปร่างพหุนามที่สมมติขึ้น จึงเป็นความแข็งเกร็งที่แท้จริงของชิ้นส่วน
- แรงปลายยึดแน่นเป็นผลเฉลยแม่นตรงของชิ้นส่วนที่ยึดแน่นสองปลายสำหรับแรงกระทำแต่ละแบบ แรงที่โหนดสมมูลจึงแทนแรงกระทำได้โดยไม่สูญเสียความแม่นยำ
- การกระจัดที่โหนดจึงแม่นตรง และแรงภายในระหว่างโหนดมาจากสมดุลของแรงกระทำจริง จึงแม่นตรงเช่นกัน
EduBeam จึงไม่ต้องให้คุณแบ่งเอลิเมนต์ให้ละเอียดขึ้นเลย: เอลิเมนต์เดียวต่อชิ้นส่วนให้คำตอบเท่ากับร้อยเอลิเมนต์ ต้องมีโหนดเฉพาะตำแหน่งที่ตัวชิ้นส่วนเปลี่ยนไป ได้แก่ จุดรองรับ จุดหมุน มุมโครง หรือตำแหน่งที่หน้าตัดเปลี่ยน แรงกระทำเป็นจุดระหว่างโหนดเหล่านี้ใส่เป็นแรงกระทำบนเอลิเมนต์ได้ ความคลาดเคลื่อนที่เหลืออยู่มีเพียงการปัดเศษของเลขจุดลอยตัว ตารางผลลัพธ์แสดงค่าที่น้อยกว่า ของค่ามากที่สุดในชนิดเดียวกันเป็น 0
คำว่า “แม่นตรง” หมายถึงแม่นตรงสำหรับโมเดล ซึ่งมีข้อจำกัดของตัวเอง
- วัสดุยืดหยุ่นเชิงเส้น และ การกระจัดน้อย: สมการสมดุลเขียนบนรูปร่างก่อนเสียรูป จึงไม่มีผลกระทบอันดับสอง (P–Δ) และไม่มีการโก่งเดาะ
- ชิ้นส่วนตรงที่มีหน้าตัดคงที่: หนึ่งหน้าตัดต่อหนึ่งเอลิเมนต์ ชิ้นส่วนที่หน้าตัดค่อย ๆ เปลี่ยนขนาดต้องประมาณด้วยหลายเอลิเมนต์
- การดัดในระนาบ x–z เท่านั้น: ไม่มีการบิดและไม่มีพฤติกรรมนอกระนาบ
เมื่อโครงสร้างตั้งอยู่ไม่ได้
โครงสร้างที่เคลื่อนที่ได้โดยไม่เสียรูปมีเมทริกซ์ความแข็งเป็นเอกฐานและไม่มีผลเฉลยที่เป็นหนึ่งเดียว EduBeam ตรวจหากรณีนี้ก่อนคำนวณ และตรวจคำตอบอีกครั้งหลังคำนวณ
- ก่อนคำนวณ EduBeam ตรวจแต่ละส่วนของโครงสร้างที่เชื่อมต่อถึงกันจากรูปทรงเรขาคณิตเพียงอย่างเดียว จุดรองรับต้องหยุดการเคลื่อนที่แบบวัตถุแข็งเกร็งทั้งสามแบบของวัตถุในระนาบได้: ถ้ามีการยึดน้อยกว่าสามรายการ แปลว่าโมเดลยังสร้างไม่เสร็จ (โครงสร้างต้องมีจุดรองรับจึงจะคำนวณได้) แต่ถ้ามีสามรายการขึ้นไปที่ยังปล่อยให้โครงสร้างเลื่อนหรือหมุนได้ เช่น ล้อเลื่อนที่ขนานกัน จะถือเป็นข้อผิดพลาด จากนั้นจึงตรวจจุดหมุน: ถ้าชิ้นส่วนหมุนรอบจุดหมุนได้โดยที่ทุกชิ้นส่วนยังยาวเท่าเดิม โครงสร้างเป็นกลไก และ EduBeam จะวาดวงล้อมจุดหมุนเหล่านั้นและแสดงการเคลื่อนที่
- ระหว่างคำนวณ เมทริกซ์ที่เป็นเอกฐานพอดีจะทำให้การแยกตัวประกอบ LU หยุด: โครงสร้างเป็นกลไก: เมทริกซ์ความแข็งเป็นเมทริกซ์เอกฐาน
- หลังคำนวณ การกระจัดหรือมุมหมุนที่มากกว่า m หรือ rad แปลว่าเมทริกซ์เป็นเอกฐานจริง ๆ เพียงแต่ความคลาดเคลื่อนจากการปัดเศษทำให้คำนวณต่อได้ EduBeam ระบุโหนดและทิศที่เคลื่อนที่: โครงสร้างไม่มีเสถียรภาพ: … เคลื่อนที่ได้โดยแทบไม่มีความต้านทาน วัสดุหรือหน้าตัดที่ใส่ค่าเป็นศูนย์ หรือใส่ผิดหน่วย ก็จะมาลงเอยที่ข้อนี้เช่นกัน
มุมหมุนที่ไม่มีอะไรเชื่อมต่ออยู่ ที่โหนดซึ่งทุกชิ้นส่วนมีจุดหมุน ไม่ถือเป็นกลไก: ตัวคำนวณกำหนดให้มุมหมุนนั้นเป็นศูนย์ หน้า การแก้ปัญหา อธิบายทุกข้อความและวิธีแก้
ลองใช้ตัวคำนวณเอง
ตัวคำนวณเป็นโอเพนซอร์ส: @edubeam/fem เขียนด้วย TypeScript ใช้ได้ทั้งในเบราว์เซอร์และ Node ต่อไปนี้คือคานปลายยึดแน่น–ปลายรองรับธรรมดาตัวเดิม
import { DofID, LinearStaticSolver, type Beam2D } from '@edubeam/fem'
const solver = new LinearStaticSolver()
const { domain } = solver
const lc = solver.loadCases[0]
// หน่วย SI: m, N, Pa เหล็ก IPE 300 ค่า k = 1e32 ทำให้แข็งเกร็งต่อแรงเฉือน
domain.createMaterial(1, { e: 210e9, g: 81e9 })
domain.createCrossSection(1, { a: 53.8e-4, iy: 8356e-8, h: 0.3, k: 1e32 })
domain.createNode('A', [0, 0, 0], [DofID.Dx, DofID.Dz, DofID.Ry]) // ยึดแน่น
domain.createNode('B', [4, 0, 0], [DofID.Dz]) // ล้อเลื่อน
domain.createBeam2D('1', ['A', 'B'], 1, 1)
lc.createBeamElementUniformEdgeLoad('1', [0, 10_000], true) // 10 kN/m ทิศลง
solver.solve()
solver.neq // 2: Dx และ Ry ของ B เป็นอิสระ
lc.r.toArray() // [0, 0.0007598, 0, 0, 0, 0]: DOF อิสระ แล้วตามด้วย DOF ที่ถูกยึด
lc.R.toArray() // [0, -25000, 20000, -15000]: A (Dx, Dz, Ry) แล้วตามด้วย B (Dz)
const beam = domain.getElement('1') as Beam2D
beam.computeEndForces(lc).toArray() // [0, -25000, 20000, 0, -15000, 0]
beam.computeBendingMomentAt(lc, 0) // -20000: N·m โมเมนต์ลบที่ผนัง
beam.computeBendingMomentAt(lc, 2.5) // 11250: โมเมนต์บวกที่มากที่สุด
หลัง solve() แล้ว solver.k เก็บเมทริกซ์ ที่ประกอบแล้ว และ solver.f เก็บเวกเตอร์แรง ไว้ให้เทียบกับการประกอบของคุณเอง ขั้นตอนในหน้านี้อยู่ในไฟล์ Solver.ts (การกำหนดหมายเลข) LinearStaticSolver.ts (การประกอบ การแก้สมการ และแรงปฏิกิริยา) และ Beam2D.ts (เมทริกซ์ของเอลิเมนต์และผลลัพธ์)