บทเรียน: คานต่อเนื่องและการทรุดตัวของจุดรองรับ
สร้างโมเดลคานที่ต่อเนื่องสองช่วง เทียบกับคานรองรับธรรมดาสองช่วงที่แยกจากกัน แล้วให้จุดรองรับกลางทรุดตัวลง 10 mm สมการสมดุลเพียงอย่างเดียวหาแรงปฏิกิริยาของคานนี้ไม่ได้ จึงต้องตรวจสอบด้วยวิธีแรง
- เวลาที่ใช้: ประมาณ 25 นาที บทเรียนนี้เป็นบทสุดท้ายและมีเนื้อหามากที่สุดในสี่บท
- สิ่งที่ต้องมี: EduBeam ที่เปิดไว้ในอีกแท็บหนึ่ง บนคอมพิวเตอร์ที่มีเมาส์และแป้นพิมพ์ ถ้ายังไม่เคยใช้ EduBeam ให้ทำ เริ่มต้นใช้งานด่วน หรือบทเรียนก่อนหน้าบทใดบทหนึ่งก่อน
- พื้นฐานที่ควรรู้: วิธีแรงสำหรับแรงเกินจำเป็นหนึ่งค่า และการโก่งตัวที่กึ่งกลางช่วงของคานรองรับธรรมดา คือ ภายใต้แรงแผ่กระจายสม่ำเสมอ และ ภายใต้แรงกระทำเป็นจุด
- หน่วย: SI ป้ายหน่วยที่มุมขวาล่างของหน้าจอแสดงผลควรแสดง
m m² kN kNm MPaถ้าแสดงฟุตและกิป ให้คลิกที่ป้ายแล้วตั้ง ระบบหน่วย เป็น SI (เมตริก)
สิ่งที่จะได้เรียนรู้
- เห็นว่าความต่อเนื่องช่วยอะไร: โมเมนต์และการโก่งตัวน้อยกว่าคานรองรับธรรมดาที่แยกช่วงกัน
- กำหนดการทรุดตัวของจุดรองรับ และอ่านแรงที่เกิดจากการทรุดตัวเพียงอย่างเดียว
- ตรวจคานอินดีเทอร์มิเนทด้วยวิธีแรง และเข้าใจว่าทำไมคานที่แข็งเกร็งกว่าจึงได้รับผลจากการทรุดตัวมากกว่า
โจทย์
- สองช่วง ช่วงละ m: หมุดที่โหนด 1 ล้อเลื่อนที่โหนด 2 และ 3
- แรงแผ่กระจายสม่ำเสมอ kN/m บนทั้งสองช่วง
- เหล็ก GPa และ m⁴ (IPE 300) ดังนั้น kNm²
- ในส่วนที่สอง จุดรองรับกลางที่โหนด 2 ทรุดตัวลง mm
เป็นดีเทอร์มิเนทหรือไม่? มีแรงปฏิกิริยาสี่ค่า (สองค่าที่โหนด 1 และโหนดละหนึ่งค่าที่โหนด 2 และ 3) แต่มีสมการสมดุลเพียงสามสมการ: คานนี้เป็นอินดีเทอร์มิเนทหนึ่งขั้น สมการที่ขาดไปได้มาจากการเสียรูป: โหนด 2 ไม่เคลื่อนที่ หรือเคลื่อนที่ไปเท่ากับ พอดี
สร้างโมเดล
วัสดุและหน้าตัด
- คลิก ล้างโมเดล ในแถบแอป ติ๊ก ลบวัสดุ และ ลบหน้าตัด แล้วคลิก ยืนยัน โหนดและเอลิเมนต์จะเริ่มนับหมายเลขจาก 1 ใหม่
- แท็บ วัสดุ → ไลบรารีวัสดุ → + ในแถว เหล็ก (S235) แล้วคลิก ยกเลิก เพื่อปิดไลบรารี
- แท็บ หน้าตัด → เพิ่มหน้าตัด พิมพ์
8.356e-5ในช่อง Iy คง พื้นที่ ความสูง และ สัมประสิทธิ์เฉือน ไว้ที่1แล้วคลิก เพิ่มหน้าตัด
พื้นที่ 1 m² ทำให้คานแทบไม่เสียรูปเนื่องจากแรงเฉือน ตรงกับสมมติฐานของการคำนวณมือ คราวนี้ มีผลต่อแรงด้วย แล้วจะได้เห็นว่ามีผลตรงไหน
วาดคาน
- แท็บ เอลิเมนต์ → ปุ่ม เพิ่มเอลิเมนต์ ปุ่มที่สอง ซึ่งมีไอคอนเคอร์เซอร์
- คลิกที่ (0, 0), (6, 0) และ (12, 0)
- กด Esc เพื่อหยุดวาด แล้วกด F เพื่อปรับมุมมองให้พอดีหน้าจอ
ได้สามโหนดและสองเอลิเมนต์ ตรวจพิกัดในตาราง โหนด
จุดรองรับ
คลิกโหนด 1 → จุดรองรับของโหนด → สัญลักษณ์ หมุด ให้โหนด 2 และ 3 เป็น ล้อเลื่อน
แรงกระทำ
แท็บ แรงกระทำ → เพิ่มแรงกระทำบนเอลิเมนต์ → แรงแผ่กระจายสม่ำเสมอ บน เอลิเมนต์ 1, fz = 10 → เพิ่มแรงกระทำบนเอลิเมนต์ ทำซ้ำกับเอลิเมนต์ 2
ผลลัพธ์
โมเมนต์ดัด แรงปฏิกิริยา และรูปร่างที่เสียรูปเปิดอยู่ตั้งแต่แรก ติ๊ก Vz (x) ในตัวเลือกการแสดงผลที่มุมขวาบนของหน้าจอแสดงผล (ปุ่มรูปเฟืองใช้แสดงและซ่อนตัวเลือก) เพื่อดูแรงเฉือน EduBeam แสดงค่าบนแผนภาพและแรงปฏิกิริยาเป็น kN และ kNm ทศนิยมสองตำแหน่ง
- แรงปฏิกิริยาแสดง
22.50ที่โหนด 1 และ 3 และ75.00ที่โหนด 2: จุดรองรับกลางรับมากกว่าครึ่งหนึ่งของ 120 kN - โมเมนต์เหนือโหนด 2 แสดง
-45.00เป็นโมเมนต์ลบ ในช่วงคานมีโมเมนต์บวกสูงสุด25.31kNm ที่ระยะ 2.25 m จากจุดรองรับริม - แรงเฉือนกระโดดจาก
-37.50เป็น37.50ที่โหนด 2
เทียบกับคานรองรับธรรมดาสองช่วง
ความต่อเนื่องช่วยอะไร? ลองตัดความต่อเนื่องออก: ในตาราง เอลิเมนต์ ติ๊กจุดหมุนที่ ปลาย ของเอลิเมนต์ 1 ตรงโหนด 2 คานจะกลายเป็นคานรองรับธรรมดาสองช่วงแยกกัน ช่วงละ 6 m ซึ่งเป็นโครงสร้างดีเทอร์มิเนท
| คานต่อเนื่อง | คานรองรับธรรมดาสองช่วง | |
|---|---|---|
| แรงปฏิกิริยาที่โหนด 1, 2, 3 | 22.5, 75, 22.5 kN | 30, 60, 30 kN |
| โมเมนต์เหนือโหนด 2 | −45 kNm | 0 |
| โมเมนต์บวกสูงสุด | 25.31 kNm | 45 kNm |
| การโก่งตัวสูงสุด ในมุมมอง ของรูป | 4.000 mm | 9.617 mm |
โมเมนต์สูงสุดยังเป็น 45 kNm เท่าเดิม แต่ในคานต่อเนื่อง โมเมนต์นี้ย้ายไปอยู่เหนือจุดรองรับ และช่วงคานแอ่นตัวน้อยลงมาก แต่ละช่วงยังแข็งเกร็งขึ้น 2.4 เท่า เพราะปลายที่อยู่เหนือโหนด 2 หมุนไม่ได้ เกือบเหมือนถูกยึดแน่น ยกเลิกการติ๊กจุดหมุนอีกครั้งก่อนทำต่อ
ให้จุดรองรับกลางทรุดตัว
คราวนี้ให้โหนด 2 ทรุดลง 10 mm เหมือนฐานรากบนดินอ่อนที่อาจทรุดตัว
กำหนดการทรุดตัว
คลิกโหนด 2 → กำหนดการกระจัด กล่องโต้ตอบเลือก การกระจัดที่กำหนด ไว้ให้แล้ว พิมพ์ 0.01 ในช่อง Dz แล้วคลิก เพิ่มแรงกระทำที่โหนด

ในหน่วย SI เริ่มต้น การกระจัดมีหน่วยเป็นเมตร 10 mm จึงเป็น 0.01 ค่าบวกคือทิศลง ตั้งค่าได้เฉพาะทิศที่ถูกยึดไว้: กำหนดให้ล้อเลื่อนเคลื่อนลงได้ แต่กำหนดให้เคลื่อนไปด้านข้างไม่ได้ ดูเพิ่มเติมใน การกระจัดที่กำหนด
อ่านผลลัพธ์ใหม่
แรงปฏิกิริยาที่จุดรองรับกลางลดลงเหลือ 70.13 kN และแรงปฏิกิริยาที่จุดรองรับริมเพิ่มเป็น 24.94 kN โมเมนต์เหนือโหนด 2 ลดลงเหลือ -30.38 kNm และโมเมนต์บวกในช่วงคานเพิ่มขึ้นถึง 31.09 kNm
ดูผลของการทรุดตัวเพียงอย่างเดียว
ลบแรงกระทำบนเอลิเมนต์ทั้งสอง: เลือกทีละแรงแล้วกด Delete หรือใช้ปุ่ม × ในแถวของแรงนั้นในตาราง แรงกระทำ สิ่งที่เหลือคือผลของการทรุดตัวเพียงอย่างเดียว: โมเมนต์รูปสามเหลี่ยม 14.62 kNm เหนือโหนด 2 ซึ่งเป็นโมเมนต์บวก และแรงปฏิกิริยาที่ดึงโหนด 2 ลง ด้วยแรง 4.87 kN ขณะที่โหนด 1 และ 3 ดันขึ้นโหนดละ 2.44 kN คานต้านทานการถูกดัดให้โค้งตามรูปที่ทรุดลง และแรงต้านนี้เป็นสิ่งเดียวที่ทำให้คานรับแรง
นำผลนี้ไปบวกกับผลลัพธ์ภายใต้แรงกระทำเพียงอย่างเดียว จะได้ผลของคานที่ทรุดตัวภายใต้แรงกระทำ: 75 − 4.87 = 70.13 kN และ −45 + 14.62 = −30.38 kNm การวิเคราะห์เป็นเชิงเส้น ผลต่าง ๆ จึงซ้อนทับกันได้
ตัดความต่อเนื่องอีกครั้ง
นำแรงกระทำกลับมาด้วย Ctrl+Z หนึ่งครั้งต่อแรงที่ลบไป แล้วติ๊กจุดหมุนที่ปลายของเอลิเมนต์ 1 อีกครั้ง ตอนนี้ช่วงคานที่ทรุดตัวเพียงแค่เอียงไป: แรงปฏิกิริยาและโมเมนต์เท่ากับของคานรองรับธรรมดาสองช่วงพอดี ไม่ว่าการทรุดตัวจะเป็นเท่าใด และถ้าไม่มีแรงกระทำ ค่าเหล่านี้จะเป็นศูนย์ การทรุดตัวทำให้เกิดแรงภายในเฉพาะในโครงสร้างอินดีเทอร์มิเนทเท่านั้น ยกเลิกการติ๊กจุดหมุนก่อนทำต่อ
ตรวจสอบด้วยการคำนวณมือ
ใช้วิธีแรง เอาจุดรองรับที่โหนด 2 ออก แล้วแทนด้วยแรงปฏิกิริยาที่ยังไม่ทราบค่า ซึ่งกระทำทิศขึ้นบนคานรองรับธรรมดาช่วง m
การโก่งตัวที่โหนด 2 ของคานที่ปลดจุดรองรับแล้ว ภายใต้แรงกระทำ และภายใต้แรงหนึ่งหน่วยทิศขึ้นที่โหนด 2:
เงื่อนไขความสอดคล้องของการเสียรูป ต้องดันโหนด 2 กลับขึ้นไปจนอยู่ที่ระดับของจุดรองรับ คือที่ศูนย์ หรือต่ำลงไป
ค่าอื่นทั้งหมด หาได้จากสมการสมดุล โมเมนต์บวกสูงสุดอยู่ที่ตำแหน่งที่แรงเฉือน เป็นศูนย์
| สูตร | ไม่มีการทรุดตัว | โหนด 2 ทรุดตัว 10 mm | |
|---|---|---|---|
| 75.00 kN | 70.13 kN | ||
| 22.50 kN | 24.94 kN | ||
| −45.00 kNm | −30.38 kNm | ||
| 25.31 kNm | 31.09 kNm |
EduBeam แสดงค่าเดียวกันทุกหลัก
เมื่อไม่มีการทรุดตัว ค่าเหล่านี้คือค่าในตำรา , และ การทรุดตัวเพียงอย่างเดียวเปลี่ยนแรงปฏิกิริยาไป kN และเปลี่ยนโมเมนต์เหนือโหนด 2 ไป
สังเกตว่ามี อยู่ในสูตร แรงที่เกิดจากแรงกระทำขึ้นกับความแข็งเกร็งของชิ้นส่วน เมื่อเทียบกันเอง เท่านั้น แต่แรงที่เกิดจากการกระจัดที่บังคับให้เกิดจะเพิ่มขึ้นตามความแข็งเกร็งโดยตรง เหนือจุดรองรับที่ทรุดตัว คานที่แข็งเกร็งกว่าจะรับโมเมนต์มากกว่า
ทดลอง
เริ่มจากคานที่ทรุดตัวภายใต้แรงกระทำ เปลี่ยนทีละอย่าง ทำนายผลก่อน แล้วจึงดู Ctrl+Z ย้อนการเปลี่ยนแปลงได้ทีละขั้น
เพิ่มความแข็งเกร็งเป็นสองเท่า ในตาราง หน้าตัด ตั้ง Iy เป็น 1.6712e-4 ผลของการทรุดตัวต่อโมเมนต์เหนือโหนด 2 เพิ่มเป็นสองเท่า คือ 29.25 kNm และ ลดลงเหลือ −15.75 kNm ถ้ามีแต่แรงกระทำ จะไม่มีอะไรเปลี่ยนนอกจากการโก่งตัว ซึ่งจะลดลงครึ่งหนึ่ง
หาการทรุดตัวที่ปลดโมเมนต์เหนือโหนด 2 ที่ เท่าใดโมเมนต์เหนือโหนด 2 จึงเป็นศูนย์? ต้องการ kNm จึงได้ m เปลี่ยนการทรุดตัวเป็น 0.0308 ในตาราง แรงกระทำ หรือดับเบิลคลิกที่การกระจัดนั้นในหน้าจอแสดงผล แรงปฏิกิริยาจะเป็น 30, 60 และ 30 kN เท่ากับของคานรองรับธรรมดาสองช่วง โดยอาจคลาดเล็กน้อยจากการปัดเศษ ค่า คือมุมหมุนที่ปลายของคานรองรับธรรมดาคูณด้วย : การทรุดตัวทำให้แต่ละช่วงเอียงพอดีจนปิดมุมหักเหนือโหนด 2 ความต่อเนื่องจึงไม่ต้องทำหน้าที่อะไรอีก
ปล่อยโหนด 2 เปลี่ยนการทรุดตัวเป็น 0.1539 ซึ่งเท่ากับการโก่งตัว ของคานยาว 12 m ที่ปลดจุดรองรับกลางแล้ว แรงปฏิกิริยาที่โหนด 2 ลดลงจนแทบเป็นศูนย์ และคานรับแรงเหมือนคานรองรับธรรมดาช่วงเดียว: 180 kNm ที่กึ่งกลางช่วง จุดรองรับที่ทรุดตัวมากขนาดนั้นไม่ใช่จุดรองรับอีกต่อไป
ยกโหนด 2 ขึ้นแทน เปลี่ยนการทรุดตัวเป็น -0.01 คือขึ้น 10 mm ทุกการเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากการทรุดตัวกลับเครื่องหมาย: ตอนนี้โหนด 2 รับ 79.87 kN และโมเมนต์ลบเพิ่มเป็น −59.62 kNm
การตรวจสอบด้วยสูตรปิดเพิ่มเติม รวมถึงการทรุดตัวของคานปลายยึดแน่น–ปลายรองรับธรรมดา อยู่ในหน้า ตรวจสอบผลลัพธ์ด้วยการคำนวณมือ
ขั้นต่อไป
ฝึกทำโจทย์: คานต่อเนื่องสองช่วง
คานสองช่วงที่รับแรงกระทำช่วงเดียวหรือทั้งสองช่วง แก้ด้วยวิธีแรง พร้อมตรวจคำตอบได้ทันที เริ่มจาก K2049 ถ้าต้องการโจทย์เพิ่ม ให้เลือก คานต่อเนื่องสองช่วง ไว้เพียงอย่างเดียวแล้วกด โจทย์ใหม่
แกลเลอรีตัวอย่าง
นี่คือบทเรียนสุดท้าย แกลเลอรีตัวอย่างมีโมเดลอื่น ๆ ให้เปิด แก้ไข และตรวจสอบ พร้อมโจทย์ไว้มอบหมายให้นักศึกษา