Samouczek: kratownica płaska

Zbudujesz małą, statycznie wyznaczalną kratownicę z prętów połączonych przegubowo, sprawdzisz siły w prętach metodą równoważenia węzłów i metodą Rittera, a ugięcie – zasadą prac wirtualnych.

  • Czas: około 20 minut.
  • Przygotuj: EduBeam otwarty w drugiej karcie przeglądarki, na komputerze z myszą i klawiaturą. Jeśli jeszcze nie pracowałeś w EduBeamie, zacznij od Szybkiego startu albo jednego z wcześniejszych samouczków.
  • Wymagana wiedza: metoda równoważenia węzłów i metoda Rittera. Nieobowiązkowe sprawdzenie ugięcia korzysta z metody obciążenia jednostkowego (zasady prac wirtualnych).
  • Jednostki: SI. Plakietka jednostek w prawym dolnym rogu widoku powinna pokazywać m m² kN kNm MPa. Jeśli widzisz na niej stopy i kipy, kliknij ją i w polu Układ jednostek wybierz SI (metryczny).

Czego się nauczysz

  • modelować pręty kratownicy jako elementy belkowe z przegubami na obu końcach i rysować je myszą,
  • sprawdzać siły w prętach metodą równoważenia węzłów i metodą Rittera,
  • rozpoznawać pręt zerowy i rozumieć, dlaczego model z węzłami przegubowymi dobrze opisuje kratownicę.
Gotowa kratownica: 30 kN w węzłach 2 i 3, siły w prętach (rozciąganie dodatnie)404040−50−40−5030304 m4 m4 m12 m3 m30 kN30 kN3030123456
Gotowa kratownica: 30 kN w węzłach 2 i 3, siły w prętach (rozciąganie dodatnie)Otwórz w EduBeamie

Zadanie

  • Rozpiętość 12 m podzielona na trzy przedziały po 4 m, wysokość 3 m: węzły pasa dolnego od 1 do 4, węzły pasa górnego 5 i 6.
  • Podpora przegubowa nieprzesuwna w węźle 1 i przesuwna w węźle 4.
  • Dwie siły po 30 kN w węzłach pasa dolnego 2 i 3.
  • Pręty stalowe, GPa, cm².
ElementyPręty (według węzłów)
1, 2, 31–2, 2–3, 3–4pas dolny
4, 5, 61–5, 5–6, 6–4krzyżulec skrajny, pas górny, krzyżulec skrajny
7, 8, 92–5, 5–3, 3–6słupek, krzyżulec środkowy, słupek

Czy jest statycznie wyznaczalna? Mamy prętów, reakcje i  węzłów, więc . Każdy węzeł daje dwa równania równowagi, zatem siły w prętach wynikają z samych warunków równowagi.

Zbuduj model

Materiał i przekrój

  1. Na pasku aplikacji kliknij Wyczyść model, zaznacz Usuń materiały i Usuń przekroje i kliknij Potwierdź. Węzły i elementy będą znów numerowane od 1.
  2. Zakładka Materiały → Biblioteka materiałów → + w wierszu Stal (S235), a potem Anuluj, aby zamknąć bibliotekę.
  3. Zakładka Przekroje → Dodaj przekrój. Jako Pole wpisz 0,002, jako Iy 1e-6, w polach Wysokość i Współczynnik ścinania zostaw 1 i kliknij Dodaj przekrój.

W prętach z przegubami na obu końcach liczy się tylko pole przekroju; musi być po prostu dodatnie.

Narysuj pręty z przegubami

Pręt kratownicy to w EduBeamie element belkowy z zaznaczonymi oboma przegubami końcowymi. Narzędzie do rysowania myszą może je zaznaczyć za Ciebie, a kolejność rysowania nada prętom numery z tabeli powyżej.

  1. Zakładka Elementy → drugi przycisk Dodaj element, ten z ikoną kursora.
  2. Na pasku u góry widoku zaznacz Przegub na początku i Przegub na końcu. Każdy pręt, który teraz narysujesz, dostanie oba przeguby.
  3. Pas dolny: kliknij (0, 0), (4, 0), (8, 0) i (12, 0), a potem naciśnij Esc.
  4. Góra: znów kliknij przycisk Dodaj element, a potem węzeł 1 w (0, 0), punkty (4, −3) i (8, −3) oraz węzeł 4 w (12, 0). Kliknięcie istniejącego węzła łączy z nim pręt, zamiast dodawać nowy węzeł. Naciśnij Esc.
  5. Skratowanie: jeszcze raz kliknij Dodaj element, a potem węzeł 2 w (4, 0), węzeł 5 w (4, −3), węzeł 3 w (8, 0) i węzeł 6 w (8, −3). Naciśnij Esc, a potem F, aby dopasować widok.

Tabela Elementy powinna teraz zawierać dziewięć elementów z tabeli powyżej, każdy z zaznaczonymi oboma polami w kolumnie Przeguby końcowe. Esc kończy rysowanie, ale pola przegubów na pasku zostają zaznaczone na następny raz.

Podpory i obciążenia

  1. Kliknij węzeł 1 → Podpory węzła → symbol Przegub. Węzłowi 4 nadaj Przegub przesuwny.
  2. Kliknij węzeł 2 → Dodaj obciążenie → Fz = 30 → Dodaj obciążenie węzłowe. To samo zrób w węźle 3.

Dodatnie Fz działa w dół. Wszystkie pręty schodzące się w węźle mają przeguby, więc nic nie blokuje jego obrotu; EduBeam to akceptuje i podaje obrót takiego węzła jako 0.

Wyniki

W opcjach wyświetlania w prawym górnym rogu widoku (pokazuje je i ukrywa ikona koła zębatego) odznacz Kształt odkształcony i My (x), bo w kratownicy nie ma zginania, i zaznacz N (x). Rozciąganie jest dodatnie, a EduBeam opisuje siły w kN z dwoma miejscami po przecinku.

  • Obie podpory pokazują 30,00 w górę; reakcja pozioma podpory nieprzesuwnej wynosi 0,00, bo nie działa żadne obciążenie poziome.
  • Wszystkie trzy pręty pasa dolnego mają etykietę 40,00 (rozciąganie), pas górny -40,00 (ściskanie).
  • Krzyżulec środkowy 5–3 nie przenosi żadnej siły, więc nie ma etykiety, tak jak na rysunku u góry.
  • Zakładka Wyniki → Wyniki węzłowe: węzeł 2 przemieszcza się w dół o  = 2,2937 · 10⁻³ m, czyli o 2,294 mm.

Sprawdź ręcznie

Reakcje. Obciążenie jest symetryczne, więc kN w górę, a ponieważ nie działa żadne obciążenie poziome, reakcja pozioma podpory nieprzesuwnej jest zerowa.

Węzeł 1 (metoda równoważenia węzłów). Krzyżulec skrajny 1–5 ma długość 5 m, więc i :

Węzeł 2. Słupek 2–5 jest jedynym prętem, który może przenieść obciążenie 30 kN w górę: kN, a  kN.

Przekrój przez środkowy przedział (metoda Rittera). Przetnij pręty 5–6, 5–3 i 2–3 i rozważ lewą część:

  • Suma momentów względem węzła 3: kN.
  • Siły pionowe: siła tnąca w przedziale wynosi , więc krzyżulec środkowy 5–3 nie przenosi żadnej siły: .
PrętyRęcznieEduBeam
Pas dolny 1–2, 2–3, 3–4+40 kN, rozciąganie40,00
Pas górny 5–6−40 kN, ściskanie−40,00
Krzyżulce skrajne 1–5, 6–4−50 kN−50,00
Słupki 2–5, 3–6+30 kN30,00
Krzyżulec środkowy 5–30brak etykiety

Pręt zerowy nie jest prętem zbędnym: przy tym obciążeniu nie przenosi siły, ale gdy go usuniesz, kratownica się złoży, co pokazują eksperymenty poniżej.

Ugięcie węzła 2 z zasady prac wirtualnych

Przyłóż w węźle 2 siłę jednostkową skierowaną w dół i jeszcze raz rozwiąż kratownicę ręcznie: , , a siły w prętach podaje tabela poniżej. Ugięcie wynosi :

Pręt (kN) (m)
1–2408/94142,2
2–3408/94142,2
3–4404/9471,1
1–5−50−10/95277,8
5–6−40−4/9471,1
6–4−50−5/95138,9
2–5301390,0
5–30−5/950
3–6301/3330,0
suma963,3

To 2,294 mm, tyle samo, ile wynosi węzła 2 w EduBeamie: 2,2937 · 10⁻³ m.

Eksperymentuj

Zmieniaj jedną rzecz naraz, przewidź wynik i dopiero wtedy sprawdź. Ctrl+Z cofa każdą zmianę.

Przesuń jedno obciążenie. Przyłóż oba obciążenia w węźle 2: usuń obciążenie w węźle 3, a drugie zmień na Fz = 60. Teraz kN, siła tnąca w środkowym przedziale wynosi kN i musi ją przenieść krzyżulec środkowy: kN, czyli ściskanie.

60 kN w węźle 2: krzyżulec środkowy 5–3 przenosi teraz siłę tnącą przedziału53,3353,3326,67−66,67−26,67−33,3360−33,332060 kN4020123456
60 kN w węźle 2: krzyżulec środkowy 5–3 przenosi teraz siłę tnącą przedziałuOtwórz w EduBeamie

Usuń krzyżulec środkowy. Usuń element 8. Środkowy przedział staje się przegubowym prostokątem, który może się przekosić na bok. EduBeam nie pokazuje wyników, wyświetla komunikat Przeguby w węzłach 2, 3, 5, 6 pozwalają konstrukcji się poruszać., wskazując cztery narożniki tego przedziału, i animuje ruch.

Odznacz wszystkie przeguby w tabeli Elementy. Kratownica staje się ramą o sztywnych węzłach. Zaznacz My (x): momenty zginające nie przekraczają 0,1 kNm, a siły normalne zmieniają się o mniej niż 0,1 %. Dlatego w kratownicy złożonej z trójkątów idealizacja węzłów przegubowych się sprawdza.

Zamień obie podpory na nieprzesuwne. Czwarta reakcja sprawia, że kratownica staje się jednokrotnie statycznie niewyznaczalna, a wynik może Cię zaskoczyć: pas dolny nie przenosi teraz żadnej siły, a zamiast niego każda podpora pcha do środka siłą 40 kN. Węzły 1 i 4 nie mogą się od siebie oddalić, więc trzy leżące między nimi na jednej prostej pręty pasa muszą mieć łączne wydłużenie równe zeru. Wszystkie przenoszą tę samą siłę, więc ta siła jest zerowa, a jej 40 kN przejmują podpory. Zachodzi to niezależnie od pól przekrojów prętów.

Obie podpory nieprzesuwne: podpory przejmują zadanie pasa dolnego−50−40−50303030 kN30 kN40304030123456
Obie podpory nieprzesuwne: podpory przejmują zadanie pasa dolnegoOtwórz w EduBeamie

Co dalej

Teorię pręta kratownicy znajdziesz na stronie Element kratownicy.