Samouczek: belka ciągła i osiadanie podpory

Zamodelujesz belkę ciągłą o dwóch przęsłach, porównasz ją z dwiema belkami swobodnie podpartymi, a potem pozwolisz jej podporze środkowej osiąść o 10 mm. Reakcji tej belki nie da się wyznaczyć z samych warunków równowagi, więc sprawdzisz je metodą sił.

  • Czas: około 25 minut. To ostatni i najbogatszy z czterech samouczków.
  • Przygotuj: EduBeam otwarty w drugiej karcie przeglądarki, na komputerze z myszą i klawiaturą. Jeśli jeszcze nie pracowałeś w EduBeamie, zacznij od Szybkiego startu albo jednego z wcześniejszych samouczków.
  • Wymagana wiedza: metoda sił dla układu jednokrotnie statycznie niewyznaczalnego oraz ugięcia w środku rozpiętości belki swobodnie podpartej: od obciążenia równomiernego i  od siły skupionej.
  • Jednostki: SI. Plakietka jednostek w prawym dolnym rogu widoku powinna pokazywać m m² kN kNm MPa. Jeśli widzisz na niej stopy i kipy, kliknij ją i w polu Układ jednostek wybierz SI (metryczny).

Czego się nauczysz

  • oceniać, co daje ciągłość: mniejsze momenty i ugięcia niż w belkach swobodnie podpartych,
  • zadawać osiadanie podpory i odczytywać siły, które wywołuje ono samo,
  • sprawdzać belkę statycznie niewyznaczalną metodą sił i rozumieć, dlaczego sztywniejsza belka bardziej odczuwa osiadanie podpory.
Gotowa belka: dwa przęsła po 6 m obciążone 10 kN/m, przed osiadaniem podpory−4525,3125,316 m6 m12 mq = 10 kN/m22,57522,5123
Gotowa belka: dwa przęsła po 6 m obciążone 10 kN/m, przed osiadaniem podporyOtwórz w EduBeamie

Zadanie

  • Dwa przęsła o rozpiętości m: podpora przegubowa nieprzesuwna w węźle 1, przesuwne w węzłach 2 i 3.
  • Obciążenie równomierne kN/m na obu przęsłach.
  • Stal, GPa, i  m⁴ (IPE 300), zatem kNm².
  • W drugiej części podpora środkowa, w węźle 2, osiada o  mm.

Czy jest statycznie wyznaczalna? Cztery reakcje (dwie w węźle 1 i po jednej w węzłach 2 i 3), a tylko trzy równania równowagi: belka jest jednokrotnie statycznie niewyznaczalna. Brakujące równanie daje warunek przemieszczeniowy: węzeł 2 się nie przemieszcza albo przemieszcza się dokładnie o .

Zbuduj model

Materiał i przekrój

  1. Na pasku aplikacji kliknij Wyczyść model, zaznacz Usuń materiały i Usuń przekroje i kliknij Potwierdź. Węzły i elementy będą znów numerowane od 1.
  2. Zakładka Materiały → Biblioteka materiałów → + w wierszu Stal (S235), a potem Anuluj, aby zamknąć bibliotekę.
  3. Zakładka Przekroje → Dodaj przekrój. Jako Iy wpisz 8,356e-5, w polach Pole, Wysokość i Współczynnik ścinania zostaw 1 i kliknij Dodaj przekrój.

Przy polu 1 m² belka praktycznie nie odkształca się postaciowo, co zakłada obliczenie ręczne. Tym razem wpływa także na siły: zobaczysz, w którym miejscu.

Narysuj belkę

  1. Zakładka Elementy → drugi przycisk Dodaj element, ten z ikoną kursora.
  2. Kliknij (0, 0), (6, 0) i (12, 0).
  3. Naciśnij Esc, aby zakończyć rysowanie, a potem F, aby dopasować widok.

Powstały trzy węzły i dwa elementy. Sprawdź współrzędne w tabeli Węzły.

Podpory

Kliknij węzeł 1 → Podpory węzła → symbol Przegub. Węzłom 2 i 3 nadaj Przegub przesuwny.

Obciążenie

Zakładka Obciążenia → Dodaj obciążenie elementu → Obciążenie równomiernie rozłożone na Element 1, fz = 10 → Dodaj obciążenie elementu. Powtórz to dla elementu 2.

Wyniki

Moment zginający, reakcje i postać odkształcona są włączone od początku. Aby zobaczyć siłę tnącą, zaznacz Vz (x) w opcjach wyświetlania w prawym górnym rogu widoku (pokazuje je i ukrywa ikona koła zębatego). EduBeam opisuje wykresy i reakcje w kN i kNm z dwoma miejscami po przecinku.

  • Reakcje mają wartości 22,50 w węzłach 1 i 3 oraz 75,00 w węźle 2: podpora środkowa przenosi ponad połowę ze 120 kN.
  • Moment nad węzłem 2 wynosi -45,00, jest więc ujemny (rozciąga włókna górne). Największy moment przęsłowy, dodatni, to 25,31 kNm w odległości 2,25 m od podpór skrajnych.
  • Siła tnąca nad węzłem 2 skacze z -37,50 na 37,50.

Porównanie z dwiema belkami swobodnie podpartymi

Co daje ciągłość? Przerwij ją: w tabeli Elementy zaznacz przegub na końcu elementu 1, w węźle 2. Belka zamienia się w dwie belki swobodnie podparte o rozpiętości 6 m, czyli w układ statycznie wyznaczalny.

Z przegubem nad węzłem 2: dwie belki swobodnie podparte, każda z qL²/8 = 45 kNm4545q = 10 kN/m306030123
Z przegubem nad węzłem 2: dwie belki swobodnie podparte, każda z qL²/8 = 45 kNmOtwórz w EduBeamie
Belka ciągłaDwie belki swobodnie podparte
Reakcje w węzłach 1, 2, 322,5; 75; 22,5 kN30; 60; 30 kN
Moment nad węzłem 2−45 kNm0
Największy moment przęsłowy25,31 kNm45 kNm
Największe ugięcie (w widoku na rysunkach)4,000 mm9,617 mm

Największy moment ma w obu przypadkach te same 45 kNm, ale w belce ciągłej przenosi się nad podporę, a przęsła uginają się znacznie mniej. Każde przęsło jest też 2,4 raza sztywniejsze: jego koniec nad węzłem 2 nie może się obrócić, prawie jakby był utwierdzony. Zanim przejdziesz dalej, znów odznacz przegub.

Osiadanie podpory środkowej

Teraz pozwól węzłowi 2 obniżyć się o 10 mm, tak jak mógłby osiąść fundament na słabym gruncie.

Zadaj osiadanie

Kliknij węzeł 2 → Zadaj przemieszczenie. W oknie jest już wybrane Zadane przemieszczenie; w polu Dz wpisz 0,01 i kliknij Dodaj obciążenie węzłowe.

Okno zadanego przemieszczenia: ustawić można tylko Dz, czyli kierunek, który blokuje podpora przesuwna

W domyślnych jednostkach SI przemieszczenia podaje się w metrach, więc 10 mm to 0,01; wartość dodatnia oznacza ruch w dół. Ustawić można tylko kierunki zablokowane: podporę przesuwną da się obniżyć, ale nie przesunąć w bok. Więcej znajdziesz w części Zadane przemieszczenia.

Odczytaj nowe wyniki

Reakcja środkowa spada do 70,13 kN, a reakcje skrajne rosną do 24,94 kN. Moment nad węzłem 2 maleje co do wartości do -30,38 kNm, a momenty przęsłowe rosną, do 31,09 kNm.

Węzeł 2 obniżony o 10 mm: moment podporowy nad nim maleje, a przęsła przejmują więcej−30,3831,0931,09q = 10 kN/m10 mm24,9470,1324,94123
Węzeł 2 obniżony o 10 mm: moment podporowy nad nim maleje, a przęsła przejmują więcejOtwórz w EduBeamie

Samo osiadanie

Usuń oba obciążenia elementów: zaznacz każde z nich i naciśnij Delete albo kliknij × w jego wierszu tabeli Obciążenia. Zostaje sam wpływ osiadania: trójkątny wykres momentu dodatniego z wartością 14,62 kNm nad węzłem 2 oraz reakcje, które ciągną węzeł 2 w dół siłą 4,87 kN, a w węzłach 1 i 3 pchają w górę siłą 2,44 kN każda. Belka opiera się wygięciu w kształt narzucony przez osiadanie i tylko ten opór ją obciąża.

Samo osiadanie podpory: brak obciążenia, a jednak belka jest zginana i podpory reagują14,6210 mm2,4374,8742,437123
Samo osiadanie podpory: brak obciążenia, a jednak belka jest zginana i podpory reagująOtwórz w EduBeamie

Dodaj te wartości do wyników od samego obciążenia, a otrzymasz wyniki obciążonej belki z osiadaniem podpory: 75 − 4,87 = 70,13 kN, −45 + 14,62 = −30,38 kNm. Obliczenia są liniowe, więc efekty się sumują.

Znów przerwij ciągłość

Przywróć obciążenia skrótem Ctrl+Z, raz dla każdego usuniętego obciążenia, i ponownie zaznacz przegub na końcu elementu 1. Przęsła po osiadaniu tylko się teraz pochylają: reakcje i momenty są dokładnie takie jak w dwóch belkach swobodnie podpartych, niezależnie od wielkości osiadania, a bez obciążenia byłyby zerowe. Osiadanie podpory wywołuje siły przekrojowe tylko w układzie statycznie niewyznaczalnym. Zanim przejdziesz dalej, odznacz przegub.

Sprawdź ręcznie

Zastosuj metodę sił. Usuń podporę w węźle 2 i zastąp ją niewiadomą reakcją , która działa w górę na belkę swobodnie podpartą o rozpiętości m.

Ugięcia układu podstawowego w węźle 2 od obciążenia oraz od siły jednostkowej przyłożonej w węźle 2 i skierowanej w górę:

Warunek zgodności przemieszczeń. Reakcja musi wypchnąć węzeł 2 z powrotem w górę, aż znajdzie się tam, gdzie jest podpora: na poziomie zero albo niżej.

Wszystko pozostałe wynika z warunków równowagi; największy moment przęsłowy występuje tam, gdzie siła tnąca jest zerowa.

WzórBez osiadaniaWęzeł 2 obniżony o 10 mm
75,00 kN70,13 kN
22,50 kN24,94 kN
−45,00 kNm−30,38 kNm
25,31 kNm31,09 kNm

EduBeam pokazuje te same wartości co do ostatniej cyfry.

Bez osiadania to znane z podręczników wartości , i . Samo osiadanie zmienia reakcje o  kN, a moment nad węzłem 2 o

Zwróć uwagę na w tym wzorze. Siły wywołane obciążeniem zależą tylko od tego, jak sztywne są pręty względem siebie; siły wywołane wymuszonym przemieszczeniem rosną wraz z samą sztywnością. Nad osiadającą podporą sztywniejsza belka przyciąga większe momenty.

Eksperymentuj

Zacznij od obciążonej belki z osiadaniem, zmieniaj jedną rzecz naraz, przewidź wynik i dopiero wtedy sprawdź. Ctrl+Z cofa każdą zmianę.

Podwój sztywność. W tabeli Przekroje ustaw Iy na 1,6712e-4. Wpływ osiadania na moment nad węzłem 2 podwaja się do 29,25 kNm, a  maleje co do wartości do −15,75 kNm. Przy samym obciążeniu nie zmieniłoby się nic oprócz ugięć, które zmalałyby o połowę.

Znajdź osiadanie, które uwalnia węzeł 2. Przy jakim moment nad węzłem 2 jest zerowy? kNm wymaga m. Zmień osiadanie na 0,0308 w tabeli Obciążenia albo klikając je dwukrotnie w widoku: reakcje wynoszą 30, 60 i 30 kN, jak w dwóch belkach swobodnie podpartych, z dokładnością do zaokrąglenia . Wyrażenie to kąt obrotu końca belki swobodnie podpartej pomnożony przez : osiadanie pochyla każde przęsło dokładnie o tyle, by zniknęło załamanie nad węzłem 2, więc ciągłość nie ma już czego przenosić.

Puść węzeł 2. Zmień osiadanie na 0,1539, czyli na ugięcie układu podstawowego o rozpiętości 12 m. Reakcja w węźle 2 spada praktycznie do zera i belka przenosi obciążenie jak jedna belka swobodnie podparta: 180 kNm w środku rozpiętości. Podpora, która osiada aż tyle, przestaje być podporą.

Unieś węzeł 2. Zmień osiadanie na -0,01, czyli 10 mm w górę. Każda zmiana wywołana osiadaniem zmienia znak: węzeł 2 przejmuje teraz 79,87 kN, a moment podporowy rośnie co do wartości do −59,62 kNm.

Więcej sprawdzeń z rozwiązaniami analitycznymi, w tym osiadanie podpory belki jednostronnie utwierdzonej, znajdziesz na stronie Sprawdzanie wyników ręcznie.

Co dalej