Hướng dẫn: dầm liên tục và lún gối tựa

Mô hình hóa một dầm liên tục hai nhịp, so sánh nó với hai dầm đơn giản, rồi cho gối giữa lún 10 mm. Chỉ với các phương trình cân bằng thì không tìm được phản lực của dầm này, nên bạn sẽ kiểm tra chúng bằng phương pháp lực.

  • Thời gian: khoảng 25 phút. Đây là bài cuối cùng và nhiều nội dung nhất trong bốn bài hướng dẫn.
  • Cần chuẩn bị: EduBeam mở ở một thẻ khác của trình duyệt, trên máy tính có chuột và bàn phím. Nếu bạn chưa từng dùng EduBeam, hãy làm trước phần Bắt đầu nhanh hoặc một trong các bài hướng dẫn trước bài này.
  • Kiến thức cần có: phương pháp lực với một ẩn số thừa, và độ võng giữa nhịp của dầm đơn giản: dưới tải phân bố đều và dưới lực tập trung.
  • Đơn vị: SI. Ô đơn vị ở góc dưới bên phải vùng hiển thị phải ghi m m² kN kNm MPa. Nếu ô này hiện feet và kip, nhấp vào nó và đặt Hệ đơn vị thành SI (hệ mét).

Bạn sẽ học cách

  • thấy được lợi ích của tính liên tục: mô men và độ võng nhỏ hơn so với dầm đơn giản,
  • khai báo lún gối tựa bằng chuyển vị cưỡng bức, và đọc nội lực do riêng nó gây ra,
  • kiểm tra một dầm siêu tĩnh bằng phương pháp lực, và hiểu vì sao dầm càng cứng thì càng chịu ảnh hưởng nặng khi gối bị lún.
Dầm hoàn chỉnh: hai nhịp 6 m chịu 10 kN/m, trước khi gối lún−4525,3125,316 m6 m12 mq = 10 kN/m22,57522,5123
Dầm hoàn chỉnh: hai nhịp 6 m chịu 10 kN/m, trước khi gối lúnMở trong EduBeam

Bài toán

  • Hai nhịp  m: gối cố định tại nút 1, gối di động tại nút 2 và 3.
  • Tải phân bố đều  kN/m trên cả hai nhịp.
  • Thép,  GPa, và  m⁴ (thép hình IPE 300), nên  kNm².
  • Ở phần thứ hai, gối giữa tại nút 2 lún  mm.

Hệ có tĩnh định không? Bốn phản lực (hai tại nút 1, mỗi nút 2 và 3 một phản lực) nhưng chỉ có ba phương trình cân bằng: dầm là hệ siêu tĩnh bậc một. Phương trình còn thiếu đến từ điều kiện biến dạng: nút 2 không chuyển vị, hoặc chuyển vị đúng bằng .

Dựng mô hình

Vật liệu và tiết diện

  1. Nhấp vào Xóa kết cấu trên thanh ứng dụng, đánh dấu Xóa vật liệu và Xóa tiết diện, rồi nhấp vào Xác nhận. Nút và phần tử lại được đánh số từ 1.
  2. Thẻ Vật liệu → Thư viện vật liệu → + ở dòng Thép (S235), rồi nhấp vào Hủy để đóng thư viện.
  3. Thẻ Tiết diện → Thêm tiết diện. Nhập 8.356e-5 vào Iy, giữ Diện tích, Chiều cao và Hệ số hiệu chỉnh cắt bằng 1, rồi nhấp vào Thêm tiết diện.

Với diện tích 1 m², dầm hầu như không biến dạng trượt, đúng như giả thiết của phép tính tay. Lần này ảnh hưởng cả đến nội lực; bạn sẽ thấy điều đó ở phần sau.

Vẽ dầm

  1. Thẻ Phần tử → nút bấm Thêm phần tử thứ hai, nút có biểu tượng con trỏ chuột.
  2. Nhấp tại (0, 0), (6, 0) và (12, 0).
  3. Nhấn Esc để dừng vẽ, rồi F để đưa kết cấu vừa màn hình.

Ba nút và hai phần tử. Kiểm tra tọa độ trong bảng Nút.

Gối tựa

Nhấp vào nút 1 → Gối tựa tại nút → biểu tượng Gối cố định. Đặt Gối di động cho nút 2 và 3.

Tải trọng

Thẻ Tải trọng → Thêm tải phần tử → Tải phân bố đều trên Phần tử 1, fz = 10 → Thêm tải phần tử. Lặp lại cho phần tử 2.

Kết quả

Mô men uốn, phản lực và sơ đồ biến dạng được bật sẵn. Để xem lực cắt, đánh dấu Vz (x) trong tùy chọn hiển thị ở góc trên bên phải vùng hiển thị (biểu tượng bánh răng để hiện hoặc ẩn các tùy chọn này). EduBeam ghi biểu đồ và phản lực theo kN và kNm với hai chữ số thập phân.

  • Phản lực ghi 22,50 tại nút 1 và 3, và 75,00 tại nút 2: gối giữa chịu hơn một nửa trong tổng số 120 kN.
  • Mô men trên gối giữa (nút 2) ghi -45,00, tức mô men âm. Trong các nhịp, mô men dương lớn nhất là 25,31 kNm, cách gối biên 2,25 m.
  • Lực cắt nhảy từ -37,50 lên 37,50 tại nút 2.

So sánh với hai dầm đơn giản

Tính liên tục mang lại lợi ích gì? Hãy thử bỏ nó đi: trong bảng Phần tử, đánh dấu khớp ở cuối phần tử 1, tại nút 2. Dầm trở thành hai dầm đơn giản nhịp 6 m, một hệ tĩnh định.

Có khớp trên nút 2: hai dầm đơn giản, mỗi dầm có qL²/8 = 45 kNm4545q = 10 kN/m306030123
Có khớp trên nút 2: hai dầm đơn giản, mỗi dầm có qL²/8 = 45 kNmMở trong EduBeam
Dầm liên tụcHai dầm đơn giản
Phản lực tại nút 1, 2, 322,5; 75; 22,5 kN30; 60; 30 kN
Mô men trên nút 2−45 kNm0
Mô men dương lớn nhất25,31 kNm45 kNm
Độ võng lớn nhất, khi xem trên các hình4,000 mm9,617 mm

Trị số mô men lớn nhất vẫn là 45 kNm, nhưng ở dầm liên tục nó nằm trên gối giữa, còn mô men dương trong các nhịp nhỏ hơn hẳn. Mỗi nhịp cũng cứng hơn 2,4 lần: đầu nhịp trên nút 2 không xoay được, gần như bị ngàm. Bỏ đánh dấu khớp trước khi làm tiếp.

Lún gối giữa

Bây giờ cho nút 2 lún xuống 10 mm, như khi móng đặt trên nền đất yếu bị lún.

Khai báo độ lún

Nhấp vào nút 2 → Chuyển vị cưỡng bức. Trong hộp thoại mở ra, loại Chuyển vị cưỡng bức đã được chọn sẵn; nhập 0.01 vào Dz rồi nhấp vào Thêm tải nút.

Hộp thoại chuyển vị cưỡng bức: chỉ đặt được Dz, phương mà gối di động giữ

Với hệ đơn vị SI mặc định, chuyển vị tính bằng mét, nên 10 mm là 0.01; chiều dương hướng xuống. Chỉ đặt được chuyển vị theo các phương bị chặn: gối di động có thể bị dời xuống, nhưng không dời sang ngang được. Xem thêm ở mục Chuyển vị cưỡng bức.

Đọc kết quả mới

Phản lực ở gối giữa giảm còn 70,13 kN, còn phản lực ở hai gối biên tăng lên 24,94 kN. Mô men trên nút 2 giảm còn -30,38 kNm, và mô men dương trong các nhịp tăng lên, tới 31,09 kNm.

Nút 2 lún 10 mm: mô men âm trên gối giảm, các nhịp phải chịu nhiều hơn−30,3831,0931,09q = 10 kN/m10 mm24,9470,1324,94123
Nút 2 lún 10 mm: mô men âm trên gối giảm, các nhịp phải chịu nhiều hơnMở trong EduBeam

Xét riêng ảnh hưởng của lún

Xóa hai tải trọng phần tử: chọn từng tải và nhấn Delete, hoặc dùng dấu × ở dòng của nó trong bảng Tải trọng. Phần còn lại là ảnh hưởng của riêng độ lún: biểu đồ mô men hình tam giác, 14,62 kNm trên nút 2, căng thớ dưới, và các phản lực kéo nút 2 xuống 4,87 kN, trong khi nút 1 và nút 3 mỗi nút được đẩy lên 2,44 kN. Các gối buộc dầm phải cong theo vị trí mới, dầm chống lại, và chính sức chống ấy là nguyên nhân duy nhất gây ra nội lực.

Chỉ có lún gối: không có tải trọng, nhưng dầm vẫn bị uốn và các gối có phản lực14,6210 mm2,4374,8742,437123
Chỉ có lún gối: không có tải trọng, nhưng dầm vẫn bị uốn và các gối có phản lựcMở trong EduBeam

Cộng kết quả này với kết quả do riêng tải trọng gây ra, bạn được kết quả của dầm chịu tải có gối đã lún: 75 − 4,87 = 70,13 kN, −45 + 14,62 = −30,38 kNm. Bài toán là tuyến tính, nên áp dụng được nguyên lý cộng tác dụng.

Cắt tính liên tục lần nữa

Khôi phục các tải trọng bằng Ctrl+Z, nhấn một lần cho mỗi tải đã xóa, rồi lại đánh dấu khớp ở cuối phần tử 1. Giờ các nhịp đã lún chỉ nghiêng đi: phản lực và mô men đúng bằng phản lực và mô men của hai dầm đơn giản, dù độ lún là bao nhiêu, và nếu không có tải trọng thì chúng bằng không. Lún gối tựa chỉ gây ra nội lực trong hệ siêu tĩnh. Bỏ đánh dấu khớp trước khi làm tiếp.

Kiểm tra bằng tính tay

Dùng phương pháp lực. Bỏ gối tựa tại nút 2 và thay nó bằng phản lực chưa biết , hướng lên, tác dụng lên dầm đơn giản nhịp  m.

Độ võng tại nút 2 của hệ cơ bản. Do tải trọng, và do lực đơn vị hướng lên đặt tại nút 2:

Điều kiện tương thích chuyển vị. phải đẩy nút 2 lên lại đúng vị trí của gối: về 0, hoặc thấp hơn một đoạn .

Các đại lượng còn lại suy ra từ điều kiện cân bằng; mô men dương lớn nhất nằm ở chỗ lực cắt bằng không.

Công thứcKhông lúnNút 2 lún 10 mm
75,00 kN70,13 kN
22,50 kN24,94 kN
−45,00 kNm−30,38 kNm
25,31 kNm31,09 kNm

EduBeam cho đúng các giá trị này đến chữ số cuối cùng.

Khi không lún, đây là các giá trị quen thuộc trong giáo trình: , và . Riêng độ lún làm các phản lực thay đổi  kN và mô men trên nút 2 thay đổi

Hãy để ý trong công thức. Nội lực do tải trọng chỉ phụ thuộc vào độ cứng tương đối giữa các thanh; nội lực do chuyển vị cưỡng bức tăng theo chính độ cứng. Khi gối bị lún, dầm càng cứng thì mô men phát sinh càng lớn.

Thử nghiệm

Bắt đầu từ dầm chịu tải có gối đã lún, mỗi lần chỉ thay đổi một thứ, dự đoán kết quả trước rồi mới xem. Ctrl+Z hoàn tác từng thay đổi.

Tăng gấp đôi độ cứng. Trong bảng Tiết diện, đặt Iy bằng 1.6712e-4. Ảnh hưởng của độ lún lên mô men trên nút 2 tăng gấp đôi, thành 29,25 kNm, và giảm còn −15,75 kNm. Nếu chỉ có tải trọng thì chỉ có độ võng thay đổi: giảm một nửa.

Tìm độ lún làm mô men trên nút 2 bằng không. Với bằng bao nhiêu thì mô men trên nút 2 bằng không? Để  kNm cần  m. Đổi độ lún thành 0.0308, trong bảng Tải trọng hoặc bằng cách nhấp đúp vào nó trong vùng hiển thị: các phản lực thành 30, 60 và 30 kN, đúng như của hai dầm đơn giản, chỉ sai khác chút ít do làm tròn . là góc xoay ở đầu một dầm đơn giản nhân với : độ lún làm mỗi nhịp nghiêng vừa đủ để triệt tiêu điểm gãy trên nút 2, nên tính liên tục không còn tác dụng gì nữa.

Thả nút 2. Đổi độ lún thành 0.1539, bằng độ võng của dầm cơ bản nhịp 12 m. Phản lực tại nút 2 giảm gần như về không, và dầm chịu tải như một dầm đơn giản duy nhất: 180 kNm ở giữa nhịp. Một gối lún nhiều đến thế không còn là gối tựa nữa.

Nâng nút 2 lên. Đổi độ lún thành -0.01, tức nâng lên 10 mm. Mọi thay đổi do lún gây ra đều đổi dấu: nút 2 giờ chịu 79,87 kN và mô men âm tăng lên −59,62 kNm.

Các phép kiểm tra khác bằng công thức giải tích, trong đó có lún gối của dầm một đầu ngàm, một đầu gối di động, có ở trang Kiểm tra kết quả bằng tính tay.

Bước tiếp theo